Dzisiaj przedstawiam zarys podstawowych etapów i zasad postępowania przed wojewódzką komisją ds orzekania o zdarzeniach medycznych wraz z infografiką – przewodnik od złożenia wniosku do komisji po wydanie orzeczenia (część I).

W ramach “przewodnika pacjenta” w niektórych poprzednich wpisach omawiałem już specyfikę nowo powołanych organów jakimi są wojewódzkie komisje ds. orzekania o zdarzeniach medycznych; poruszałem problematykę zdarzenia medycznego, a także wyjaśniałem czym wojewódzka komisja ds. orzekania o zdarzeniach medycznych nie może się zająć. Przyszedł czas na przystępny (mam nadzieję) opis postępowania przed wojewódzką komisją, zobrazowany przygotowaną specjalnie na tę okazję infografiką.

Postępowanie przed wojewódzką komisją ds. zdarzeń medycznych Copy (1)

Wszczęcie postępowania

Postępowanie przed komisją może rozpocząć się jedynie na wniosek zainteresowanego pacjenta, który zarzuca konkretnemu szpitalowi zaistnienie zdarzenia medycznego w rozumieniu ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Podkreślmy w tym miejscu, co jest bardzo istotne – wniosek może być skierowany wyłącznie przeciwko szpitalowi. Postępowanie zgodnie z obowiązującymi na chwilę obecną przepisami nie może toczyć się względem przychodni, gabinetu stomatologicznego, indywidualnej specjalistycznej praktyki lekarskiej lub przeciw innym podobnym podmiotom.

Wniosek powinien być wypełniony dokładnie. Ustawa w art 67d ust. 1 przewiduje jakie dane powinien zawierać, jednakże wojewódzka komisja ds. orzekania o zdarzeniach medycznych dysponuje niemal zawsze wzorem wniosku – formularza, którego wypełnienie pozwala wnioskodawcy upewnić się, iż umieścił w nim niezbędne dane. Złożenie wniosku podlega opłacie 200 zł. Najistotniejszy we wniosku jest sam opis zdarzenia. Pacjent (wnioskodawca) powinien zadbać o rzeczowy, konkretny i jak najbardziej szczegółowy opis przebiegu leczenia lub procesu diagnostycznego i jego ewentualnych niepożądanych konsekwencji. Należy pamiętać, aby wyjaśnić na czym konkretnie – według wnioskodawcy – miałoby polegać zarzucane szpitalowi zdarzenie medyczne. Swoje twierdzenia należy poprzeć dowodami. W każdym przypadku pacjent powinien załączyć dokumentację medyczną na potwierdzenie stawianych szpitalowi zarzutów. Prawo do jej uzyskania w podmiocie leczniczym jest jednym z najważniejszych praw pacjenta, przy czym szpital w zasadzie nie ma prawa odmówić pacjentowi wydania odpisów dokumentacji medycznej jego dotyczącej. W przypadku trudności z uzyskaniem części dokumentacji medycznej, należy napisać o tym w treści wniosku. Wojewódzka komisja ds. orzekania o zdarzeniach medycznych może bowiem nakazać podmiotowi leczniczemu prowadzącemu szpital dostarczenie całości dokumentacji do komisji. W treści wniosku-formularza pacjent może zawrzeć także inne wnioski dowodowe – np. o przesłuchanie świadków lub o sporządzenie opinii tzw. “biegłego” – konsultanta wojewódzkiego lub niezależnego lekarza specjalisty z listy, o której mowa w art. 32 ust. 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Wnioski dowodowe mogą lecz nie muszą być składane już na samym początku postępowania w treści wniosku o ustalenie zdarzenia medycznego. Wnioskodawca może je także zgłaszać ustnie na posiedzeniach lub pisemnie w toku postępowania – wojewódzka komisja ds. orzekania o zdarzeniach medycznych przychyli się do takich wniosków o ile uzna je za zasadne (oddaleniu będą podlegały m.in. wnioski nie zmierzające do udowodnienia okoliczności istotnych dla przedmiotu postępowania, albo takie które mają na celu udowodnienie okoliczności, które komisja uznała już za udowodnione na podstawie zgromadzonego materiału).

Prawidłowe, rzetelne i klarowne sformułowanie uzasadnienia wniosku jest bardzo istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Pozwala komisji precyzyjnie ustalić jakie zarzuty ma i czego domaga się wnioskodawca. Ułatwia także szpitalowi i ubezpieczycielowi ustosunkowanie się do wniosku. Dobrym pomysłem jest skorzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej adwokata lub radcy prawnego przy sporządzaniu wniosku – może on także pomóc w reprezentowaniu interesów pacjenta w toku postępowania. Koszty takiej pomocy prawnej ponosi jednak wnioskodawca.

Czynności komisji po wpływie wniosku

Kompletność wniosku jest przedmiotem wstępnej oceny wojewódzkiej komisji przed wszczęciem postępowania. Wnioski niekompletne (np. brak istotnych danych dotyczących wnioskodawcy, brak opłaty w wysokości 200 zł) podlegają zwrotowi bez rozpatrzenia przez Komisję. Jeżeli wniosek spełnia minimalne kryteria formalne, komisja kieruje wniosek do szpitala i do ubezpieczyciela z żądaniem ustosunkowania się do wniosku w terminie 30 dni od jego otrzymania. Brak odpowiedzi w tym terminie oznacza akceptację tych podmiotów żądań wnioskodawcy, co może spowodować zakończenie postępowania na tym etapie.

Po uzyskaniu pisemnych odpowiedzi od szpitala i ubezpieczyciela (jeśli szpital jest ubezpieczony z tytułu zdarzeń medycznych) Przewodniczący wojewódzkiej komisji ds. orzekania o zdarzeniach medycznych wyznacza czteroosobowy skład orzekający spośród członków komisji. Ustawa nakazuje aby były to zawsze dwie osoby z wykształceniem medycznym oraz dwóch prawników. Jedna z czterech osób pełni funkcję przewodniczącego składu – w jej gestii będzie leżeć kierowanie postępowaniem i posiedzeniami komisji w czasie jej rozpatrywania.

Merytoryczne rozpatrzenie wniosku

Zgodnie z ustawą, komisja ma cztery miesiące na rozpatrzenie sprawy od dnia otrzymania odpowiedzi na wniosek ze strony szpitala i ubezpieczyciela. Oznacza to, że w tym czasie powinny odbyć się wszystkie posiedzenia składu orzekającego, powinno zostać przeprowadzone i zakończone postępowanie dowodowe oraz wydane orzeczenie.

Komisja ma 4 miesiące na pierwsze rozpatrzenie sprawy. Wśród prawników przeważa jednak opinia, że jest to tzw. termin instrukcyjny. Oznacza to, że komisja ma obowiązek dążyć do zamknięcia sprawy przed upływem tego terminu, ale jego przekroczenie nie powoduje żadnych negatywnych skutków dla ważności postępowania ani dla innych jego elementów. Opóźnienia mogą bowiem wynikać z czynników obiektywnych – dużej liczby spraw przy ograniczonych możliwościach organizacyjno-finansowych działania komisji, czy też związanych z przebiegiem postępowania, np. koniecznością oczekiwania na sporządzenie opinii przez biegłego lekarza.

Postępowanie w sprawie o ustalenie istnienia zdarzenia medycznego polega w głównej mierze na przeprowadzeniu i analizie dowodów przez komisję. Temu celowi służy uważna analiza materiału dowodowego w postaci dokumentacji medycznej. W drugiej kolejności wojewódzka komisja ds. orzekania o zdarzeniach medycznych może przesłuchać świadków, którymi na ogół są pracownicy szpitala wykonujący zawód medyczny, którzy mogą zeznawać na okoliczność m.in. przebiegu leczenia pacjenta. Świadkami mogą być też inne osoby wskazane we wniosku, które mogą być w posiadaniu informacji istotnych dla przedmiotu sprawy. Ponadto, komisja może zasięgnąć dowodu z opinii tzw. “biegłego”, o czym była mowa już powyżej.

Warto jednakże podkreślić, że w skład komisji wchodzą osoby wykonujące zawody medyczne. Zamysłem ustawodawcy było, aby komisja, składająca się z prawników i medyków, mogła sama sprawnie rozstrzygać większość przypadków. Zasięganie opinii biegłych specjalistów ma być wyjątkiem, a nie zasadą działania komisji – jak to ma miejsce w przypadku spraw medycznych toczących się w sądach.

Powyższe oczywiście nie wyklucza powołania biegłego, gdy potrzebna jest specjalistyczna wiedza z danej dziedziny medycyny, którą nie dysponują członkowie komisji – co mimo wszystko zdarza się w wielu sprawach rozpatrywanych przez wojewódzkie komisje. Podkreślmy jednak, że komisja nie ma obowiązku sięgania po ten środek dowodowy, zwłaszcza że opinia taka generuje koszty, które w przypadku orzeczenia o braku zdarzenia medycznego ponieść będzie musiał wnioskodawca.

Wydanie orzeczenia

Wojewódzka komisja ds. orzekania o zdarzeniach medycznych zamyka sprawę poprzez wydanie jednego z dwóch rodzajów orzeczeń – o zdarzeniu medycznym lub o jego braku.

Uwaga – wojewódzka komisja ds. orzekania o zdarzeniach medycznych orzeka jedynie co do zasady o zaistnieniu lub braku zdarzenia medycznego. Nie orzeka natomiast o kwocie odszkodowania i zadośćuczynienia, gdyż ta ma zostać uzgodniona pomiędzy wnioskodawcą a ubezpieczycielem (lub szpitalem) w przypadku wydania orzeczenia o zdarzeniu medycznym.

Bardzo ważnym jest aby pamiętać, że orzeczenie o braku zdarzenia medycznego co prawda kończy postępowanie przed komisją, ale nie zamyka pacjentowi możliwości dochodzenia swoich racji przed sądem cywilnym. Komisja orzeka bowiem jedynie w granicach definicji “zdarzenia medycznego” zawartej w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Obejmuje ona co prawda w zasadniczej części potoczne rozumienie błędu medycznego, ale go nie wyczerpuje. Ponadto, pacjent może mieć także inne roszczenia cywilne – np. o naruszenie praw pacjenta w przypadku złego potraktowania, złamania tajemnicy lekarskiej, braku odpowiedniego poinformowania o ryzyku terapeutycznym etc. Komisja nie może orzec w takich sprawach. Jeśli wnioskodawca skarży szpital w związku np. z dokonaniem zabiegu bez wymaganej zgody, komisja zmuszona jest uznać brak zdarzenia medycznego – takie naruszenie nie mieści się bowiem w zakresie orzekania komisji. Treść tego typu orzeczeń i ich znaczenie jest często niezrozumiała dla pacjentów. Mimo, że komisja w uzasadnieniu orzeczenia powinna wytłumaczyć podstawę prawną i faktyczną swojego orzeczenia, w tym m.in. dokonać oceny dowodów – może ono być czasem niezrozumiałe dla wnioskodawcy. W takich wypadkach warto zasięgnąć porady doświadczonego prawnika.

“Odwołanie”

Od orzeczeń wojewódzkiej komisji ds. orzekania o zdarzeniach medycznych nie przysługuje “odwołanie” do innego organu. Jest tak dlatego, ponieważ jest ona niezależnym ciałem, a po drugie – jedynie ubezpieczyciel (szpital) jest związany orzeczeniem co do zasady, natomiast pacjent nawet w wypadku wygranej nie musi przyjąć propozycji odszkodowania i zadośćuczynienia i może starać się o wyższą kwotą na drodze sądowej. Jednakże, aby zachować konstytucyjne standardy stosowania prawa, ustawodawca wprowadził możliwość złożenia umotywowanego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przysługuje on stronom w terminie 14 dni od dnia otrzymania treści orzeczenia wraz z uzasadnieniem, które komisja sporządza z urzędu. Wniesienie takiego środka powoduje, że sprawę ponownie rozpozna komisja, jednakże już w innym czteroosobowym składzie. Mimo, że ustawa o tym nie wspomina wprost, to jeśli decydujemy się na taki wniosek to powinniśmy dla jego lepszej skuteczności sformułować konkretne zarzuty pod adresem orzeczenia, jakie zapadło przy pierwszym rozpatrzeniu sprawy przez pierwotny 4-osobowy skład. Powinny to być jednak zarzuty w sensie prawnym np. dotyczące nierozpatrzenia całego materiału dowodowego przez komisję, albo odnoszące się do uzasadnienia orzeczenia.

Po otrzymaniu umotywowanego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wojewódzka komisja ds. orzekania o zdarzeniach medycznych w nowym składzie ma 30 dni na ponowne przyjrzenie się sprawie. Zwykle nie będzie powtarzała postępowania dowodowego, chyba że uzna to za konieczne. Może także uzupełnić materiał dowodowy o nowe środki – np. opinię biegłego. W takim przypadku termin 30 dni (znów jest to termin o charakterze instrukcyjnym) może okazać się niemożliwy do zachowania. Komisja po ponownym rozpatrzeniu sprawy wydaje ponownie jedno z dwóch orzeczeń – o zaistnieniu lub braku zdarzenia medycznego. Jego treść zastępuje orzeczenie wydane przy pierwszym rozpatrzeniu sprawy.

Koszty postępowania

Ogólna zasada stanowi, że koszty postępowania przed wojewódzką komisją ponosi podmiot leczniczy prowadzący szpital w przypadku orzeczenia o zdarzeniu medycznym, a w przypadku orzeczenia o jego braku – wnioskodawca. Koszty te ustalane są w sposób zryczałtowany – składa się na nie na ogół opłata za wniosek (200 zł) oraz koszty sporządzenia opinii biegłego, które nie przekraczają kwoty ok. 450 zł za jedną opinię. Rzeczywiste koszty działania komisji i prowadzenia postępowania są dużo wyższe – ponosi je jednak finansujący działalność komisji wojewoda (Skarb Państwa).

W następnej części przedstawię jakie obowiązki ciążą na szpitalu, ubezpieczycielu, wnioskodawcy i komisji po zakończeniu postępowania i wydaniu orzeczenia o zdarzeniu medycznym.